Dit is het derde en laatste deel van ons drieluik over de bestuurssecretaris. In de eerste blog bespraken we het ontstaan en de ontwikkeling van de rol. In de tweede blog stond de bestuurssecretaris als hoeder van de governance centraal. In dit derde deel gaan we in op de werving en selectie: wat is de achtergrond van een bestuurssecretaris en waar let je op als je deze rol wil invullen?
De rol van bestuurssecretaris is de afgelopen jaren flink in beweging. Dat maakt werving ook complexer. Want wat zoek je precies? Een procesbewaker? Een strategisch adviseur? Iemand die het bestuur scherp houdt? Het antwoord is: het kan allemaal. En dat maakt het juist zo interessant.
Wie is de bestuurssecretaris?
Laten we beginnen met een paar cijfers. Uit het Nationaal Secretarissen Onderzoek (Peij en De Kruijs, 2024) blijkt dat de bestuurssecretaris in de publieke sector overwegend vrouw is: 73% tegenover 27% man. Als opleidingsniveau heeft 72% van de bestuurssecretarissen een universitaire achtergrond, 21% HBO. En qua salaris: 67% verdient tussen de 4.000 en 8.000 euro bruto per maand. Een substantieel deel, 16%, verdient meer dan 8.000 euro.
Kortom: een hoogopgeleide professional, vaak vrouw, op een positie die er inhoudelijk toe doet.
Klassiek of strategisch — de context bepaalt alles
Wat we in de praktijk zien, is een breed spectrum. Aan de ene kant de klassieke bestuurssecretaris: de bewaker van procedures, de organisator van vergaderingen, de compliance-officer die wet- en regelgeving in de gaten houdt. Aan de andere kant de strategische bestuurssecretaris: de sparringpartner van de bestuurder, de adviseur die gevraagd en ongevraagd van zich laat horen.
Welke variant jouw organisatie nodig heeft? Dat hangt volledig af van de context. Hoe complex is het bestuurlijk speelveld? Hoe ervaren is het bestuur zelf? Welke vraagstukken komen op de organisatie af?
Dit is precies waarom een scherp wervingsprofiel zo belangrijk is voordat je begint met de werving en selectie.
Wat zijn de doorslaggevende competenties?
Uit onze ervaring komen een paar competenties steeds terug als echt onderscheidend:
Politiek-bestuurlijke sensitiviteit. De bestuurssecretaris opereert in een omgeving met veel belangen, stakeholders en gevoeligheden. Wie niet begrijpt hoe die dynamiek werkt, heeft het risico om vast te lopen.
Analytisch vermogen. De organisatie verwacht overzicht. Verbanden leggen, prioriteiten onderscheiden, complexe informatie vertalen naar heldere adviezen — dat vraagt om een scherp analytisch hoofd.
Integriteit en onafhankelijkheid. De bestuurssecretaris staat dicht bij de bestuurlijke besluitvorming. Dat vraagt om iemand die ook tegenwicht durft te bieden. Die loyaal is aan de organisatie, niet alleen aan de persoon.
Waar schuurt het in de praktijk?
Het komt regelmatig voor: een bestuurssecretaris die wordt aangenomen zonder dat de rol goed is doordacht. Wat zijn de bevoegdheden? Aan wie rapporteert de bestuurssecretaris? Hoeveel mandaat is er werkelijk?
Als die vragen onbeantwoord blijven, kunnen er problemen ontstaan. Onduidelijke positionering leidt tot frustratie. Conflicterende verantwoordingslijnen ook. En een bestuurssecretaris zonder mandaat kan simpelweg niet doen wat de organisatie nodig heeft.
Een succesvolle werving en selectie van een bestuurssecretaris begint daarom vóór het publiceren van de vacaturetekst. Het begint met de vraag: hoe willen we de rol eigenlijk invullen?
De combinatie bestuurder én bestuurssecretaris
Iets wat in de praktijk nog te weinig aandacht krijgt: de bestuurder en de bestuurssecretaris moeten complementair aan elkaar zijn. Als ze te veel op elkaar lijken, missen ze het tegenwicht dat governance nu eenmaal vraagt. Als ze te ver uit elkaar liggen, loopt de samenwerking stroef.
Bij ADJ kijken we dan ook altijd naar de combinatie. Niet alleen wie de beste bestuurssecretaris is, maar wie de best passende bestuurssecretaris is voor deze bestuurder, in deze organisatie. In onze werving en selectie vragen we door op concrete situaties. Hoe heeft iemand omgegaan met tegenstrijdige belangen? Wat deed hij of zij toen er druk werd gezet? Gedragsgerichte selectie geeft veel meer inzicht dan een gesprek over competenties in abstracte termen. De inzet van onze Talent en Motivatieanalyse (TMA) geeft ons daarin nog meer inzicht.
De bestuurssecretaris is geen bijzaak. Het is een functie die, als deze goed invult wordt, het bestuur én de governance van een organisatie wezenlijk kan versterken.
Wil je meer weten over de werving van een bestuurssecretaris? Neem dan contact op met Michelle Flim via michelle@adj.nl of bel naar +31 30 737 11 85. Ze denkt graag met je mee.
Bronnen:
Peij en De Kruis, 2024
Niek Kraan, De bestuurssecretaris, essentieel voor excellent bestuur (2024)
Michelle Flim, adviseur bij ADJ en voormalig bestuurssecretaris.
Meer weten over dit onderwerp? Meld je aan voor de ADJ Talk De derde stem in de bestuurskamer.